4 januari 2021
Posted in Blog 2021
4 januari 2021 Terecht Gesteld

Oud-ING-topman Hamers wordt alsnog vervolgd

Gerechtshof Den Haag gelast vervolging van oud-ING-topman Hamers

Op 9 december 2020 heeft het Gerechtshof te Den Haag het artikel 12 Sv-beklag tegen oud-ING-topman Ralph Hamers toegewezen. Hiermee werd de vervolging gelast van de voormalige voorzitter van de raad van bestuur van ING Nederland. In dit weblog blikken we terug op de witwasaffaire van 2018 bij ING en bekijken we de artikel 12 Sv-procedure waarmee vast kwam te staan dat Hamers vervolgd diende te worden.

Witwasaffaire 2018

In 2018 ontstaat veel commotie wanneer ING negatief in het nieuws komt als gevolg van twee grote affaires. Eerst de enorme salarisverhoging van Hamers (die na maatschappelijke onrust werd ingetrokken) en dan de schikking met het Openbaar Ministerie (hierna: OM) van 775 miljoen euro, wegens het structureel faciliteren van witwastransacties.[1] Terzake de tweede affaire stelde het OM destijds geen grond te zien voor de vervolging van individuele ING-medewerkers. Het onderzoek zou hiervoor ‘onvoldoende bewijs’ hebben opgeleverd.[2] Voormalig topman Hamers ontsprong hierdoor de dans. De affaire werd uiteindelijk afgedaan met een Nederlandse recordschikking van 775 miljoen euro, wat voorkwam dat ING strafrechtelijk vervolgd zou worden. Nu blijkt dat deze affaire toch nog een staartje krijgt. 

Artikel 12 Sv-procedure

Hamers, inmiddels topman bij het Zwitserse UBS[3], moet alsnog vervolgd worden voor zijn rol in de witwasaffaire van 2018, zo oordeelt het gerechtshof Den Haag[4]. Het hof kwam tot deze beslissing naar aanleiding van een zogeheten artikel 12 Sv-procedure. Met deze procedure kan een klacht worden ingediend bij het hof wegens het niet (verder) vervolgen door het OM van een strafbaar feit. Deze procedure werd in gang gezet door de Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie (hierna: SOBI) van Pieter Lakeman.[5] SOBI stelde dat Hamers alsnog vervolgd moest worden, omdat de ING-top wel op de hoogte moet zijn geweest van zijn gebrekkige interne toezichtsystemen.

Het hof oordeelt dat er ‘voldoende aanknopingspunten zijn voor een succesvolle vervolging van Hamers als feitelijke leidinggever van de door ING gepleegde strafbare feiten’.[6] Volgens het hof is de conclusie gerechtvaardigd dat de top van ING afwist van zijn tekortschietende antiwitwasbeleid. Hamers zou zich niet alleen hebben onthouden van het treffen van maatregelen, maar ook ‘bewust de aanmerkelijke kans [hebben] aanvaard dat de verboden gedragingen zich zouden voordoen’. De vervolging zou zelfs ‘nodig’ zijn, gelet op de ernst van de feiten en het belang dat in een openbaar strafproces de norm wordt bevestigd dat ook bestuurders van een bank niet vrijuit gaan als zij feitelijke leiding hebben gegeven aan ernstige verboden gedragingen’.[7] De burger moet kunnen zien dat ook dergelijk handelen door de overheid niet wordt geaccepteerd, zo stelt het hof in een persbericht.[8] Bij zijn oordeel weegt het hof de houding van Hamers mee. Zo zou hij niet publiekelijk verantwoording hebben afgelegd. Het lijkt er tevens op dat het hof het Hamers kwalijk neemt dat hij bij de inhoudelijke behandeling van de artikel 12 Sv-procedure niet in persoon kwam opdagen en dat hij de raadsheren poogde te wraken.[9] 

Een blik op de toekomst

Er is geen beroep of cassatie mogelijk tegen uitspraken in een artikel 12 Sv-procedure. Het OM zal Hamers derhalve alsnog moeten vervolgen, hetgeen bijgevolg gezichtsverlies voor het OM betekent. Het OM was indertijd immers van mening dat geen grond bestond voor het persoonlijk vervolgen van ING-medewerkers. Het hof oordeelt evenwel anders: aan de vereiste bewijsdrempel voor vervolging is voldaan. Het is thans onduidelijk welke misdrijven Hamers ten laste worden gelegd, maar een gevangenisstraf is niet uit te sluiten.

Nu de allereerste persoonlijke strafvervolging van een bankbestuurder feit wordt, is de deur opengezet voor meerdere soortgelijke zaken. Het OM zal voortaan wel twee keer nadenken voor het concludeert dat bankbestuurders geen persoonlijk strafrechtelijk verwijt te maken valt. Ook zal er een afschrikeffect uitgaan richting bankbestuurders, wat ervoor zorgt dat zij hun toezichtsystemen beter op orde zullen maken.

Dat Hamers nu vervolgd dient te worden wil overigens nog niet zeggen dat hij dit niet kon vermijden. Uit de beschikking van het hof valt namelijk af te leiden dat de artikel 12 Sv-procedure ook anders kon uitpakken, ware het dat Hamers wél publiekelijk schuld had erkend. Of Hamers wordt veroordeeld valt nog te bezien, maar één ding is zeker: bankbestuurders zijn voortaan niet langer onaantastbaar als het aankomt op persoonlijke strafrechtelijke verwijtbaarheid.[10]

[1] Redactie, ‘Ralph Hamers: ‘Dit had nóóit mogen gebeuren’’, www.nrc.nl 12 december 2018 (laatst geraadpleegd op 23 december 2020); met ‘structureel faciliteren’ wordt gedoeld op het structureel overtreden van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft).

[2] Redactie, ‘Oud-topman Hamers van ING wordt vervolgd voor witwasaffaire’, www.rd.nl 9 december 2020 (laatst geraadpleegd op 23 december 2020).

[3] UBS heeft tot dusver overigens gezegd volledig vertrouwen in Hamers te hebben, maar sinds 23 december jl. bestaan evenwel interne discussies over Hamers.

[4] Zie Hof Den Haag 9 december 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:2347.

[5] Er was 9 december 2020 ook uitspraak in een tweede en andere artikel 12 Sv-procedure, ingezet door een Amerikaanse curator, deze ging over de vervolging van ING zelf; Lakeman was eerder al verantwoordelijk voor de strafrechtelijke vervolging van de DSB bank in 2009; zie ook redactie, ‘Waarom topbankier Hamers alsnog voor de rechter belandt’, www.nrc.nl 9 december 2020 (laatst geraadpleegd op 23 december 2020).

[6] Redactie, ‘Boete ING blijft in stand en vervolging oud bestuurder’, www.rechtspraak.nl 9 december 2020 (laatst geraadpleegd op 23 december 2020); zie Hof Den Haag 9 december 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:2347; zie ook redactie, ‘Voormalig ING-ceo Hamers toch persoonlijk vervolgd in witwaszaak’, www.fd.nl 9 december 2020 (laatste geraadpleegd 23 december 2020).

[7] Redactie, ‘Boete ING blijft in stand en vervolging oud bestuurder’, www.rechtspraak.nl 9 december 2020 (laatst geraadpleegd op 23 december 2020); zie Hof Den Haag 9 december 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:2347; zie ook redactie, ‘Waarom topbankier Hamers alsnog voor de rechter belandt’, www.nrc.nl 9 december 2020 (laatst geraadpleegd op 23 december 2020).

[8] Redactie, ‘Boete ING blijft in stand en vervolging oud bestuurder’, www.rechtspraak.nl 9 december 2020 (laatst geraadpleegd op 23 december 2020).

[9] Redactie, ‘Waarom topbankier Hamers alsnog voor de rechter belandt’, www.nrc.nl 9 december 2020 (laatst geraadpleegd op 23 december 2020).

[10] Of Hamers al dan niet veroordeeld zal worden zal waarschijnlijk ook een effect hebben op het lopende onderzoek naar de ABN Amro, die ook verdacht wordt van falend antiwitwasbeleid.