22 december 2011
Posted in 2011 - 2012
22 december 2011 Terecht Gesteld

Een dag uit het leven van Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer

Een dag uit het leven van Nationale ombudsman Alex Brenninkmeijer

Door: Silvie Benerink

Alex Brenninkmeijer, een opgetogen en vriendelijke man, geboren in 1951 te Amsterdam is momenteel dé ombudsman van Nederland. Na reeds een lange loopbaan waarin hij onder andere studeerde aan de Rijksuniversiteit Groningen, rechter was bij verschillende rechterlijke colleges, als hoogleraar vele studenten het vak staats- en bestuursrecht bijspijkerde en daarnaast nog als redacteur bij verschillende juridische tijdschriften werkzaam was, bekleedt hij sinds 1 oktober 2005 het ambt van Nationale ombudsman. Als specialist op het gebied van conflictbemiddeling en mediation is hij de geschikte man voor deze interessante juridische functie. Tijd om een dagje in zijn leven te gaan bekijken.

De werkdag van de heer Brenninkmeijer begint vroeg, namelijk om 6:45 uur, wanneer hij door een chauffeur wordt opgehaald om vanuit zijn stulpje in Utrecht naar zijn werkplek in Den Haag te reizen. ‘Mooi voor de file uit’, zoals hij zelf tevreden zegt. Maar dat is niet de enige reden van zijn vroege vertrek. Wanneer hij om 7:30 uur het gebouw van de Nationale ombudsman opent, is het gebouw nog leeg en stil, zodat Alex het voor hem ontspannende (doch voor ons interessante) ritueel kan uitoefenen, namelijk het luisteren naar klassieke muziek. Tijdens het luisteren kan hij alvast wat lastige brieven bekijken en waar nodig over een rapport een slotbeschouwing schrijven.

Een uur later komt het gebouw tot leven en arriveren zijn collega’s, want ja, ondanks dat dhr. Brenninkmeijer een zeer slimme man is en de naam van de organisatie het niet meteen doet denken, doet ook hij zijn werk niet alleen. Op zijn afdeling werken de direct aan zijn zijde staande substituut-ombudsmannen: mr. F. van Dooren en mr. A. Stehouwer en het secretariaat bestaande uit drie secretaresses. Hij wordt hiernaast nog ondersteund door ongeveer 110 werknemers, veelal juristen, die elk in een onderzoeksteam zijn opgedeeld. Wanneer wij het over zijn collega’s hebben, praat hij over een prettige club mensen die open en eerlijk met elkaar samenwerken. ‘De ombudsman staat voor behoorlijkheid, het gaat om wat mensen in redelijkheid van elkaar kunnen verwachten. Dat moet ook intern, binnen de organisatie gelden’, zo vindt hij.

De Nationale ombudsman is een onafhankelijk en onpartijdig Hoog College van de staat. Het is een instantie waar burgers terecht kunnen wanneer ze een klacht hebben over of een probleem hebben met de overheid. Het is een voorziening ‘in de tweede lijn’. Men dient eerst gebruik te maken van de klachtregeling bij de overheidsinstantie zelf. De Nationale ombudsman kan een onderzoek starten naar aanleiding van de klachten of op eigen initiatief. Naast het behandelen van klachten legt ze overheidsinstanties ook uit hoe ze in concrete gevallen moeten handelen. Onderzoekers hebben vaak direct contact met de overheidsinstantie. Zij zullen eerst kijken of het probleem zonder onderzoek, door middel van interventie, opgelost kan worden. In de meeste gevallen is dat zo en kan veel tijd en papierwerk worden bespaard. Zowel de burger als de overheid is hierbij gebaat. Een onderzoek resulteert in een rapport waarin de feitelijke gang van zaken naar voren komt. De kernvraag wordt beantwoord: wat mochten de burger en de overheid in de gegeven omstandigheden in redelijkheid van elkaar verwachten? Een goede rechtvaardige oplossing wordt vaak gevonden, ofwel de overheid past zijn werkwijze aan waardoor toekomstige problemen kunnen worden voorkomen.

De klachten komen eerst binnen bij het Frontoffice vanwaar ze worden ondergebracht bij het juiste onderzoeksteam. Een onderzoeksteam beschikt over een groot aantal bevoegdheden en kan binnen een eigen wettelijk kader de zaak vaak zelf afhandelen. De wat belangrijkere en ingewikkelde zaken komen eerst bij de teamleider, ook wel senior genoemd, terecht. Daarna wordt er eventueel doorverwezen naar de substituut-ombudsmannen en uiteindelijk kan een zaak op het bureau van de Nationale ombudsman terechtkomen, die dan zal discussiëren over een mogelijke oplossing.

Omstreeks 10:00 uur stap ik het gebouw van de organisatie binnen. Ik word hartelijk ontvangen door de secretaresses van Alex. Voor mijn aankomst heeft de Nationale ombudsman al vele rapporten getekend, concrete zaken bekeken en belangrijke telefoontjes gepleegd. Waaronder die met Eerste Kamerlid Henk Krol, ook wel bekend als hoofdredacteur en oprichter van de Gay Krant. Hij zal omstreeks 12:30 uur op bezoek komen, een bijzondere bijeenkomst waar ik verderop in deze rubriek nog over zal schrijven.

Mij wordt verteld dat de heer Brenninkmeijer nog in een korte bespreking zit met een van de teamleiders, maar ik mag mij er vrijwel direct bij aansluiten om alvast een eerste indruk te verwerven. Na deze bespreking heeft hij even de tijd om wat over zichzelf en zijn baan te vertellen. We zitten in zijn kantoor op de hoogste verdieping van het gebouw, vanwaar men een groot deel van Den Haag kan bewonderen. Het is ruim, simpel maar gezellig ingericht en van alle gemakken voorzien. De woorden luxueus en modern, zoals misschien verwacht, komen er echter niet aan te pas. Maar wanneer we het later onder andere over lunchen en diners hebben, laat Alex blijken dat die woorden niet passen bij een ombudsman. Hij houdt het liever wat eenvoudig en sober. We praten over verschillende zaken en hoe zijn dag verder zal verlopen. Hij laat mij weten dat hij het een geweldige kans vindt om een baan als deze te hebben. Mensen, daar houdt hij zich het liefst mee bezig. Vooral om te begrijpen hoe mensen in bepaalde situaties terecht komen en hoe ze daarop reageren. Als ombudsman is het belangrijk om actief te kunnen luisteren en te kunnen begrijpen waar het de burger daadwerkelijk om gaat. Vaak is dan persoonlijk contact en snel handelen van belang om een vervelende situatie zo snel mogelijk op te lossen. Daarnaast is het essentieel om, zo zegt hij: ‘een sterke ruggengraat te hebben, zodat je, wanneer je ergens voor gaat staan, je niet weg laat duwen’.

Ons gesprek gaat over in een inloopspreekuur. Medewerkers kunnen in deze tijd Brenninkmeijer allerlei dingen voorleggen die op dat moment spelen. Maar soms maakt hij er zelf een uitloopspreekuur van, zoals vandaag. We gaan naar verschillende medewerkers toe. Ondertussen krijg ik een persoonlijke rondleiding door de gebouwen. Gebouwen, want de organisatie groeit en dan is uitwijking naar een ander gebouw (aan de overkant van de straat) een onoverkoombare zaak. Voor het einde van het spreekuur, wanneer we al weer in zijn kantoor zijn aangekomen, komen nog de kinderombudsman Marc Dullaert en substituut-ombudsman Addie Stehouwer met een van de teamleiders langs.

Na een vergadering over een vernieuwde indeling van het jaarverslag arriveert om 12:30 uur Henk Krol voor een korte bespreking, tevens lunch. Het gaat over de Gay Krant. Henk Krol had hierin een meldpunt geopend voor homopesterijen. Hierop zijn onvoorstelbaar veel klachten binnengekomen, wel meer dan honderd klachten! Deze behoeven uiteraard een juiste en rechtvaardige afhandeling. Hoewel al veel op een rijtje was gezet werden er tijdens deze bespreking nog wat concrete dingen vastgelegd om dhr. Krol en de Gay Krant te ondersteunen. Wat Henk ook even aanstipte was het volgende: op 9 december is het Paarse Vrijdag, er wordt dan net als vorig jaar een actie gehouden tegen homofobie. Iedereen wordt opgedragen paars te dragen. Mijns inziens een goed initiatief om de homo’s in ons land te steunen, dus ik zeg doen!

Ook de middag van de Nationale ombudsman staat in het teken van vele afspraken waaronder een aantal bijzondere. Nadat Henk Krol en ook ik afscheid van hem hebben genomen, gaat hij op zijn fiets naar het Ministerie van Sociale zaken om de resultaten van een onderzoek naar de omgang met brieven van burgers te bespreken. Dhr. Brenninkmeijer waardeert de mogelijkheid om mee te praten over de resultaten van een onderzoek waarin de belangen van burgers centraal staan. Even later heeft hij een afspraak met een Tweede Kamerlid die de Minister van Economische Zaken heeft voorgesteld dat er een ombudsman komt voor ondernemers. Hij gaat met de heer Brenninkmeijer bespreken in hoeverre de Nationale ombudsman die rol zou kunnen vervullen. Er volgt dan misschien een initiatief wetsontwerp, zoals die nu ook speelt voor een veteranenombudsman en eerder speelde voor een kinderombudsman. Deze laatste initiatieven zijn beide bij de Nationale ombudsman ondergebracht. Ook heeft Brenninkmeijer het met de Tweede Kamer over een mogelijk toekomstig advies- en verwijspunt ter bescherming van zogenaamde klokkenluiders: personen die bij bedrijven of de overheid een misstand aan de orde stellen. Als wens heeft Alex dat hij in de toekomst nog ombudsman van de Rechterlijke macht wordt. Zodat ook klachten over de rechtspraak onafhankelijk kunnen worden behandeld.

Aan het eind van de werkdag van de Nationale ombudsman houdt hij nog een briefing in de Tweede Kamer over een rapport naar aanleiding van een onderzoek naar de waarborgen bij preventief fouilleren. Er is een wetsontwerp met betrekking tot dit onderwerp. De Raad van State heeft hier reeds een advies over uitgebracht en het ontwerp gaat dan terug naar het Kabinet. Dhr. Brenninkmeijer zal aan de Tweede Kamer, in dit geval de commissie voor veiligheid en justitie informatie geven over dit rapport en aangeven waar ze op moeten letten bij die wet. Hij ziet het als een mooie kans om het wetgevingsproces te beïnvloeden.

Omstreeks 18:00 uur eindigt de werkdag voor Alex Brenninkmeijer. Hij wordt weer teruggebracht naar zijn woning in Utrecht waar hij voor zichzelf wat zal koken en verder geen werkzaamheden meer zal verrichten. Wel zo vertelt hij, werkt hij in de weekenden en vakanties in de ochtend. Het gaat dan echter om het schrijven van artikelen, het beschouwend bezig zijn, zoals hij dat noemt, om zo even aan de dagelijkse werkzaamheden te ontkomen.

Het was al met al een bijzondere dag. Ik wil de heer Brenninkmeijer en zijn collega’s hartelijk bedanken voor de gastvrijheid. Tijdens mijn bezoek aan de Nationale ombudsman heeft hij mij nog op iets moois gewezen en daar wil ik dan ook graag deze rubriek mee afsluiten.
‘Om eerlijk en open met elkaar om te kunnen gaan, moet je ’s ochtends voor de spiegel gaan staan en jezelf afvragen: waarvoor doe ik het en voor wie doe ik het? Vaak komen dan lelijke eigen belangen naar voren, het is de kunst om die achter je te houden.’

Geraadpleegde bronnen:

www.nationaleombudsman.nl